อินซูลิน

อินซูลิน เป็นยาที่ได้จากการสกัดหรือสังเคราะห์ฮอร์โมนอินซูลิน เพื่อใช้ทดแทนในผู้เป็นเบาหวานที่ไม่สามารถผลิตอินซูลินได้อย่างเพียงพอ รวมถึงมีการดัดแปลงให้มีฤทธิ์ที่แตกต่างไปจากฮอร์โมนตามธรรมชาติเพื่อให้สะดวกในการใช้งาน เหมาะสมกับวิถีชีวิตมากขึ้น ทำให้คุณภาพชีวิตของผู้เป็นเบาหวานที่ต้องใช้อินซูลินดีขึ้นมาก

ก่อนอื่น ควรรู้จักคำศัพท์พื้นฐานทางเภสัชจลนศาสตร์ (Pharmacokinetic) ดังนี้

  • Onset คือ ระยะเวลาตั้งแต่ให้ยาไปจนกระทั่งถึงยาเริ่มออกฤทธิ์
  • Peak คือ ระยะเวลาตั้งแต่ให้ยาไปจนถึงระดับสูงสุดของยา ช่วง peak เป็นช่วงที่ต้องกังวลกับการเกิด hypoglycemia ให้มาก
  • Duration คือระยะเวลาที่ยาออกฤทธิ์ทั้งหมด

insulin1

จากข้อมูลข้างต้น เราสามารถแบ่งประเภทของอินซูลินตาม onset และ duration ได้ดังนี้

  1. อินซูลินตามธรรมชาติ อาจจะเรียกว่า Human insulin, regular insulin, short-acting insulin ก็ได้ มีลำดับของกรดอะมิโน ที่เหมือนกับ อินซูลินในร่างกายมนุษย์ หลังจากฉีดยาจะเริ่ม onset ใน 30 นาที peak ที่ 2 – 3 ชั่วโมง และมี duration อยู่ที่ 5 – 7 ชั่วโมง
  2. อินซูลินถูกดัดแปลงให้มี Pharmacokinetic ที่เปลี่ยนไปเพื่อการใช้งานที่สะดวกมากขึ้น เช่น
  • Rapid-acting insulin จัดเป็นประเภทของอินซูลินที่ออกฤทธิ์ไวกว่า regular เนื่องจาก regular มี onset ที่ 30 นาที จึงต้องฉีดก่อนเวลาอาหารเพื่อให้ยาเริ่มออกฤทธิ์ไปพร้อมกับมื้ออาหาร แต่ Rapid-acting นั้นช่วยลดระยะเวลาตรงนี้ลง เหมาะสมกับวิถีชีวิตของผู้เป็นเบาหวานมากขึ้น Rapid-acting อย่าง Glulisine นั้นมี onset ที่เร็วขึ้นมาก แพทย์อาจพิจารณาให้ฉีดหลังกินอาหารเสร็จ ในผู้เป็นเบาหวานที่สูงอายุ กินอาหารได้ช้า และมีปริมาณการกินที่ไม่แน่นอน
  • Intermediate-acting insulin นั้นจะออกฤทธิ์ช้ากว่า regular โดย onset ที่ 2 – 4 ชม. และมี peak ที่ 4 – 12 ชั่วโมง สามารถใช้เป็น basal insulin ช่วงกลางวัน ร่วมกับยาเบาหวานประเภทอื่นๆ หรือ อาจใช้ร่วมกับอินซูลินประเภทอื่นๆ ได้
  • Long-acting insulin จะออกฤทธิ์ยาวนานกว่า Intermediate-acting โดยทั่วไป Long-acting insulin ถูกใช้เป็น basal insulin โดยฉีดเพียงครั้งเดียวต่อวัน และมีโอกาสเกิด hypoglycemia น้อยและไม่รุนแรง
  • Premixed insulin เป็นชนิดที่นำอินซูลินสองชนิดมาผสมรวมกัน ตัวอย่างเช่น regular + intermediate เช่น Humulin 70/30 หรือ Mixtard กับ ชนิดที่เป็น rapid + intermediate เช่น Novomix หรือ Humalogmix เป็นต้น อินซูลินประเภทนี้ฉีดเพียงครั้งเดียวได้ยา 2 ชนิดควบ ฉีดเพียง 2 เวลาก็สามารถครอบคลุมเกือบทั้งวัน

insulin2

การรู้คุณสมบัติของอินซูลินและ regimen การให้ยาของแพทย์ ทำให้ผู้ให้ความรู้โรคเบาหวานและนักกำหนดอาหารสามารถปรับเปลี่ยนคำแนะนำที่เหมาะสมกับการรักษามากยิ่งขึ้นได้ เช่นใน Type 1 DM ผู้ป่วยที่ใช้ Mixed-split regimen ควรได้รับการจำกัดคาร์โบไฮเดรตในมื้อเที่ยงเนื่องจากมีปริมาณอินซูลินที่จำกัด ส่วนการใช้ Basal-bolus regimen การนับคาร์โบไฮเดรตเพื่อปรับปริมาณยานั้นเป็นสิ่งจำเป็นเพื่อการควบคุมระดับน้ำตาลที่ดี ช่วง peak ของอินซูลินมักจะเป็นช่วงที่มี hypoglycemia ได้ง่าย ผู้เป็นเบาหวานควรมีเครื่องตรวจน้ำตาลไว้พร้อมใช้กรณีนี้ด้วยเช่นกัน

insulin3

Reference:

  1. Martha M. Funnell M.S.. Life with Diabetes: A Series of Teaching Outlines Fifth Edition Edition. American Diabetes Association.

About the author

ภวินท์พล โชติวรรณวิรัช

นักกำหนดอาหารวิชาชีพ, อาจารย์
หลักสูตรโภชนาการและการกำหนดอาหาร คณะวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี
มหาวิทยาลัยราชภัฏวไลยอลงกรณ์ ในพระบรมราชูปถัมภ์