อาหารคาร์โบไฮเดรตต่ำ (Low-carb diet) กับเบาหวานประเภทที่ 2

เชื่อว่าถ้าถามนักกำหนดอาหารซัก 10 คน ว่าถ้าเจอคนไข้เบาหวานมารับคำปรึกษาทางโภชนาการ จะทำอย่างไร ก็น่าจะได้คำตอบที่แตกต่างกัน 10 แบบนะครับ เพราะว่าแต่ละคนก็ย่อมมีสไตล์และเทคนิคของตัวเอง บางคนอาจจะใช้หลักของอาหารแลกเปลี่ยน บางคนจะสอนวิธีนับคาร์โบไฮเดรต บางคนอาจจะใช้หลักการปรับพฤติกรรมเอา หรือบางคนอาจจะเน้นการจำกัดคาร์โบไฮเดรตไปเลย ก็แล้วแต่เทคนิคกันไปนะครับ

แต่ถ้ามองในมุมของคนไข้ (และคนทั่วไป) เราจะพบว่ากระแสของการกินอาหารคาร์โบไฮเดรตต่ำ (โปรตีนสูง) กำลังเป็นที่นิยมมาก โดยเฉพาะอย่างยิ่งผู้ที่เล่นฟิตเนสนะครับ เราจึงอาจจะเห็นคนไข้หลายคนเข้ามาถามเกี่ยวกับเรื่องของอาหารคาร์โบไฮเดรตต่ำกับการควบคุมระดับน้ำตาลในเลือด ว่าจะทำดีมั้ย ปลอดภัยมั้ย อย่างไร วันนี้เลยมาเล่าสู่กันฟังครับ

ถ้าพูดถึงคำจำกัดความของอาหารคาร์โบไฮเดรตต่ำ เราก็จะพบว่าจริง ๆ แล้วมันไม่มีคำจำกัดความอย่างเป็นทางการครับ เพราะสมาคมเบาหวานของสหรัฐอเมริกา (American Diabetes Association) ก็ไม่ได้ให้ความหมายไว้แต่อย่างใดครับ อย่างไรก็ตาม ก็มีความพยายามจากนักวิจัยในการรวบรวมงานวิจัยที่เกี่ยวข้องและนำเสนอคำจำกัดความของอาหารคาร์โบไฮเดรตต่ำดังนี้ครับ

  • อาหารคาร์โบไฮเดรตต่ำมาก (ketogenic diet) : คาร์โบไฮเดรต 20 – 50 กรัม/วัน (< 10% พลังงานรวม)
  • อาหารคาร์โบไฮเดรตต่ำ : คาร์โบไฮเดรต < 130 กรัม/วัน (< 26% พลังงานรวม)
  • อาหารคาร์โบไฮเดรตปานกลาง : > 130 กรัม/วัน (26 – 45% พลังงานรวม)
  • อาหารคาร์โบไฮเดรตสูง : > 225 กรัม/วัน (> 45% พลังงานรวม)

เมื่อพูดกันต่อมาว่า แล้วอาหารคาร์โบไฮเดรตต่ำนั้น มีประสิทธิภาพในการช่วยลดระดับน้ำตาลในเลือดมั้ย และที่สำคัญ มีความปลอดภัยรึเปล่า ข้อมูลเริ่มมีมากขึ้นในช่วง 10 ปีที่ผ่านมานี้เองครับ มีงานวิจัยหนึ่งที่ค่อนข้างดี คือการศึกษาที่เรียกว่า DIRECT trial ตีพิมพ์ในวารสาร Diabetes Care ในปี 2013 นะครับ การศึกษานี้ทำเป็นเวลา 2 ปี สังเกตผลของการบริโภคอาหารแบบคาร์โบไฮเดรตต่ำ โปรตีนสูง ครับ โดยงานวิจัยนี้เปรียบเทียบ 3 กลุ่มคือกลุ่มผู้บริโภคอาหารไขมันต่ำ คาร์โบไฮเดรตต่ำ และอาหารแบบเมดิเตอเรเนียน (ที่มีข้อมูลจำนวนมากชี้ว่ามีประโยชน์ต่อสุขภาพ) พบว่าผลต่อสุขภาพไม่แตกต่างกัน (คือมีผลดีต่อสุขภาพเหมือน ๆ กัน) และโดยเฉพาะอย่างยิ่งค่าการทำงานของไตในกลุ่มที่บริโภคอาหารคาร์โบไฮเดรตต่ำ ก็ไม่ได้ลดลง นั่นก็แสดงให้เห็นว่าการบริโภคอาหารคาร์โบไฮเดรตต่ำนั้น ภายในระยะเวลา 2 ปี มีความปลอดภัยครับ งานวิจัยนี้เป็นงานวิจัยที่ยาวนานที่สุดที่ทำการศึกษาผลกระทบต่อสุขภาพของอาหารคาร์โบไฮเดรตต่ำ จึงมีความน่าเชื่อถือค่อนข้างสูงครับ

อย่างไรก็ตาม อาหารคาร์โบไฮเดรตต่ำไม่ใช่รูปแบบอาหารเพียงอย่างเดียวที่ช่วยควบคุมเบาหวานได้ครับ แบบแผนการบริโภคอาหารแบบอื่น ๆ เช่นมังสวิรัติที่เน้นการบริโภคผักผลไม้ แม้ว่าสัดส่วนปริมาณคาร์โบไฮเดรตจะค่อนข้างสูง แต่ก็มีข้อมูลว่าช่วยควบคุมระดับน้ำตาลในเลือดได้เช่นกันครับ หรืออย่างเช่นอาหารแบบเมดิเตอเรเนียน หรือแบบแผนอาหารแบบ DASH ที่ปริมาณคาร์โบไฮเดรตไม่ต่ำ แต่ก็สามารถช่วยควบคุมระดับน้ำตาลในเลือดได้เช่นกันครับ นั่นจึงเป็นที่มาของคำแนะนำจากสมาคมเบาหวานสหรัฐอเมริกาว่า แบบแผนอาหารมีหลายแบบด้วยกัน ที่ช่วยควบคุมระดับน้ำตาลในเลือดได้ และไม่มีแบบแผนใดที่ดีที่สุด การตัดสินใจว่าจะเลือกบริโภคอาหารแบบใด ควรขึ้นอยู่กับการตัดสินใจส่วนบุคคลของคนไข้ เพราะฉะนั้น สิ่งสำคัญที่สุดสำหรับนักกำหนดอาหารในการนำข้อมูลนี้มาใช้ก็น่าจะเป็นประมาณนี้ครับ

  • ถ้าคนไข้ต้องการลองอาหารคาร์โบไฮเดรตต่ำ ก็สามารถอธิบายได้ว่า มีข้อมูลสนับสนุนว่าช่วยควบคุมเบาหวานได้ และไม่เกิดผลข้างเคียงที่อันตราย โดยเฉพาะต่อไต ในผู้ที่ไม่มีโรคไตเรื้อรังอยู่ก่อนแล้ว ภายในระยะเวลา 2 ปี
  • อย่างไรก็ตาม สิ่งที่สำคัญที่สุดคือ คนไข้จำเป็นต้องทำตามแบบแผนการบริโภคอาหารให้ได้ในระยะยาว ดังนั้นการประเมินแบบแผนการกินเดิม แล้วแนะนำแบบแผนอาหารที่สอดคล้องกับพฤติกรรมเดิม น่าจะเป็นสิ่งที่ดีที่สุดครับ ถ้าคนไข้ไม่ได้บริโภคอาหารที่มีคาร์โบไฮเดรตสูงแต่แรก การใช้อาหารคาร์โบไฮเดรตต่ำก็อาจมีความเหมาะสม แต่ถ้าคนไข้ไม่ได้บริโภคเนื้อสัตว์ปริมาณมาก การให้คนไข้ลองบริโภคอาหารแบบมังสวิรัติที่เน้นผักผลไม้ ก็อาจจะเป็นทางเลือกที่ดีกว่า เป็นต้นครับ
  • สิ่งที่ต้องเน้นคือ หลังจากที่ปรับแบบแผนการบริโภคแล้ว ติดตามระดับน้ำตาลในเลือดของตัวเองด้วย ระมัดระวังภาวะน้ำตาลในเลือดสูง (และต่ำ) ที่อาจเกิดขึ้นได้ และมาพบนักกำหนดอาหารเพื่อปรับแบบแผนการบริโภคอาหาร ถ้าระดับน้ำตาลในเลือดยังไม่คงที่ น่าจะดีที่สุดครับ

อ้างอิง

Westman EC, et al. Has carbohydrate-restriction been forgotten as a treatment for diabetes mellitus? A perspective on the ACCORD study design. Nutr Metab (Lond). 2008; 5(10).

Evert AB, et al. Nutrition therapy recommendations for the management of adults with diabetes. Diabetes Care. 2013; 36(11): 3821-3842.

Feinman RD, et al. Dietary carbohydrate restriction as the first approach in diabetes management: critical review and evidence base. Nutrition. 2015; 31(1): 1-13.

Hussain TA, et al. Effect of low-calorie versus low-carbohydrate ketogenic diet in type 2 diabetes. Nutrition. 2012; 28(10): 1016-1021.

Tirosh A,  et al. Renal function following three distinct weight loss dietary strategies during 2 years of a randomized controlled trial. Diabetes Care. 2013; 36(8): 2225-2232.

Tay J, et al. A very low carbohydrate, low saturated fat diet for type 2 diabetes management: a randomized trial. Diabetes Care. 2014; 37(11): 2909-2918.

Ajala O, et al. Systematic review and meta-analysis of different dietary approaches to the management of type 2 diabetes. Am J Clin Nutr. 2013; 97(3): 505-516.

About the author

ฐนิต วินิจจะกูล

นักกำหนดอาหารวิชาชีพ
กำลังศึกษาต่อ Master of Science (Nutrition and Dietetics)
The University of Utah สหรัฐอเมริกา